Arama Kriterleri

Hdpe Boru ve Ek Parcalari Döşeme Prosedürü

Teknik Bilgiler / Döşeme ve Taşıma Prosedürü

 PE boruların döşeme kuralları DIN 19630, DIN 4033, DIN 18300 ve EN 1610 standartlarında belirtilmiştir. 
1.1. Taşıma
* Donma noktası veya daha düşük sıcaklıkta muhafaza edilen PE borular darbelere karşı daha güçsüz hale gelmektedir. Bu nedenle borular düşürülmemeli , hızla yerde sürüklenmemeli , darbe görmemelidir.
* PE Borular el testeresi ile kesilirken iki taraflı destek sağlanmalı donma noktası ve daha düşük sıcaklıkta yapıldığı takdirde ise kırılma veya bükülme olabilir.
* PE boruların nakliyesi sırasında taşıyacak aracın borunun tam boyunda olmalı boru araç dışına sarkmamalıdır.
* Pe boruların taşıma işlemi bittikten sonra nakliye aracından indirilirken kesinlikle halat veya zincir kullanılmamalı boru ve fittingler yere atılmamalıdır. Vinç veya foklift kullanımı önerilen indirme metodudur.
1.2. Toprağa Gömerek Döşeme
Toprağa boru döşemek klasik anlamda kaz , döşe , kapat mantığından çok farklı ve çok titiz bir mühendislik gerektiren ciddi bir iştir. Burada vereceğimiz terimler ve açıklamalar konu hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlayacak rehber niteliğinde olacaktır. Toprağa gömerek döşeme yapma işleminde işin gerektirdiği şekle göre farklı uygulama yöntemlerine karar verilerek yapılmalıdır.

Boru gömme İşlemine Dair Malzeme ve İşlemler

Gömme Temeli : 
Kazma işlemi bittiğinde zeminde yeterli sağlamlık yoksa yapılması gerekmektedir.
Yataklama : 
Hendek zeminini uygulama durumuna gmre istenen düz seviyede yapma işlemidir.
Birincil ve İkincil Dolgu : 
Hendek zemininden boru yüksekliğini en az 15 cm artırmak için yapılan toprak dolgusudur. Dolgunun kaliteli olması borunun dayanıklılığını ve ömrünü artırmaktadır.
Birincil Dolgu :
Bu bölümde kullanılan malzemenin kalitesi ve uygulama tekniği çok önemlidir. Borunun alt kısmından yükselerek borunun çapının %75’ine kadar yükseltilen dolgudur.
İkincil Dolgu :
Bu dolgunun yapılmasının sebebi üstüne binecek yüklerin dağıtılması ve son dolgudan sonra oluşabilecek oynamalara karşı boruyu korumaktır. Yer altı sularının yükselmesi ve boru seviyesine gelmesi durumunda ikinci dolgu birinci dolgunun devamı durumundadır.
Son Dolgu : 
Yapısı ve basılmasının boruya çok fazla bir etkisi bulunmamakla birlikte . Sağlam bir son dolgu boruya binecek üst yükleri azaltacaktır. Son dolgunun malzeme ve sıkıştırma işlemleri yol, kaldırım vb yapım kurallarına uyulmalıdır.

PE Boru İçin Montaj Yönergeleri: 
Mühendis tarafından yapılacak çalışmada çalışma yeri ve yüzey şeklini göz önünde bulundurmak ve borunun ihtiyacı olan takviyeyi belirlemek zorundadır. Toprak derinliğinin fazla olması et kalınlığının düşük olması gibi durumlar için özel yönergeler hazırlanmalıdır. Genel olarak aşağıda anlayacağımız genel uygulama yöntemleride yeterli olmaktadır. Bu uygulamalar fazla derine döşenmeyen , üstünde aşırı yük olayan, yeterince dayanıklı basınçlı boruların olduğu hallerdir.

Basınçlı Borular İçin Basitleştirilmiş Uygulama Yöntemleri

Çoğu zaman başarılı bir uygulama için aşağıdaki şartların başarılı bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Bu adımlar şu şartların sağlaması ile gerçekleşir;
1- Boru çapı 600 mm veya daha az
2- SDR 26 veya daha az
3- Dolgu boyutunun 0.75 m ile 5 m arasında 
4- Yüzeyden en az 60 cm aşağıda yer altı suyunun olması

Basitleştirilmiş Montaj Aşamaları

Hendek Kazma

Hendek çalışmaları çalışanlar için riskli bir yöntem olup hendek çökmeleri her toprakta olabilmesi muhtemeldir. Bu yüzden çalışanların sağlık ve hayati tehlikeleri dikkate alınarak önlemleri alınmalıdır. Hendek kenarları güvenli bir açıda tutulmalıdır. Boru çapı ve döşeme derinliğine göre önerilen hendek boyları aşağıdaki tablomuzda yer almaktadır.


Boru Çapı (mm)
Norm. Pipe Size (mm)



1



1.5



2.1



2.8



3.4



4

15 - 80

4.6

6.1

7.6

9.1

10.7

12.2

100 - 200

7.6

9.1

10.7

12.2

13.7

15.2

250 - 350

10.7

12.2

13.7

15.2

16.8

18.3

400 – 550

13.7

15.2

16.8

18.3

19.8

21.3

600 – 1050

0

18.3

19.8

21.3

22.9

24.4

1200

0

0

24.4

27.4

30.5

33.5

Yataklama
Hendek zemini oluşturulduktan sonra zeminde dalgalanma var ise zemin yataklama ile dolgulandırılması gerekmektedir. Hendek dibi eğer kayalıksa taban üstüne 10-15 cm yüksekliğe kadar dolgu yapılabilir. dolgu yapılacak malzeme kum, çakıl veya karışık yapışık olmayan kum çakıl karışımı olmalıdır. Kanal derinliği asgari 70-80 cm olmalı ve içerisine dolgu yapılacak malzeme kum, çakıl veya karışık yapışık olmayan kum çakıl karışımı olmalıdır.

  • Kazı yapılan toprak dolgu yapılmasına engel değilse topraklama yapılmasına gerek yoktur. Aksi takdirde ise kum vb. dolgu malzemesi ile yataklama yapmaya uygun hale getirilmelidir.
  • Yapılacak yataklama kalınlığı minimum A1 = 100 mm + 1/10 DN olmalıdır.  
  • Boru yan dolguları A2, 30 cm kalınlıkta dökülerek hafif kompaktör ile yine % 92 - 95 oranında sıkıştırılmalıdır. Bu işlem her 30 cm'de bir boru üzerini 30 cm geçene kadar devam ettirilmelidir.Kanal içinde borunun yerleşimi

yataklama

Sudan Korumak
Uygun ve güvenli bir yapım için hendektedeki su seviyesi borunun ağız kısmının altında olmalıdır. Suyun boruya girmemesi gerekmektedir. Su seviyesi yüksek ise pompa yardımıyla çekmek veya kuyu kazmak gerekmektedir.

Boruyu Kavisli Döşemek
Flanş ve fittingsli bağlantılar borudan sert olduğu için hem öncesinde hemde daha sonra 5 boru çapına kadar olan mesafede büküm yarı çapının 100 katı olmalıdır. Boru hendeğe yerleştikten sonra kavisi korumak için destekler kullanılması gerekebilir. Destekler yerleştirildikten sonra son dolgu yapılmadan bu destekler kaldırılmalıdır.
Boruyu Hendeğe Yerleştirmek
200 mm çapa ve 9 kg/m ağırlığa kadar olan borularda el ile döşemek mümkündür fakat daha ağır borular için kesinlikle uygun taşıma araç ve gereçlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Boru yerleştirilmesi sırasında kesinlikle borular itilmemeli yüksekten hendeğe bırakılmamalı ve çevresinde insanlar olmamasına dikkat edilmelidir. Güneşte ısınıp genleşmiş borularda hendeğe konulduktan sonra soğuması beklenmeli ve daha sonra mekanik bağlantıları sağlanmalıdır.

Birincil Dolgu
Birincil dolguda kullanılan malzeme döşenmiş boruyu yerinden oynatmayacak şekilde yerine konulmalı ve sıkıştırılmalıdır. Bu işlem sırasında borunun yerine tam oturduğu ve dolgunun boruyu sarmaladığı kontrol edilmelidir.. Bu işlem için darbeli ve titreşimli kompaktörler kullanılması önemlidir.

HDPE Borudan Farklı Malzemeden Boru veya Ek Parçaya Contalı Geçiş
HDPE boru basınçlandırıldığı zaman iki farklı iç kuvvet altında kalır.
1- Çevresel gerilime sebep verir.
2- Büküm ve boru sonlarında itme kuvveti boruya eksenel çekme gerilimi olarak yansır.
Eksenel gerilim , borunun boyunu uzatmak , oluşabilecek çevresel gerilimlerde çapı genişletmek , bu işlemi yaparken de Poisson Oranı ile boyu kısaltmaya çalışır.
Kısaca açıklamak gerekirse HDPE boru sistemlerinde kendi kendini tutar ve itmeye karşı herhangibi bir önlem almaya gerek kalmaz.

HDPE Ek Parçaların Gömülmesi

HDPE boru ve fittings tek parça olması sebebi ile basınç itmesine karşı ekstra bir sabitleme gerekmemektedir. Bağlantı eğer muflu ise o zaman mutlaka ayrılmaya karşı sabitleme işlemi yapılmalıdır. HDPE borularda elastik şekil değişimi  , ısıl genleşme gibi durumlarda oluşacak hareketlerde zarar görmez fakat vana vb parçaların eklemesinden dolayı oluşacak hareketler boruya aşırı yük getirmektedir. Burada da devreye yapılan dolgulama işleminin kalitesi ortaya çıkar uygun yapılmış bir dolgulama işlemi bu aşırı yüklenmeyi engeller.
Te ayrımlar ,  direk ve diğer genel fittingsler için boru ile aynı dolgu malzemesi yeterlidir. PE malzemeden yapılmış servis bağlantıları için de özel bir sıkıştırma işlemi gerçekleştirilmez. Te ve dirseklerde  çimentolu kum ile sağlamlaştırma yapmak gerekmektedir. 

Son Dolgu
Son dolgu sıranda kullanılacak malzeme kazıdan çıkan malzemeler olabilir fakat bunun için içindeki uygun olmayan malzemeler ayıklanmalıdır. Bu dolgu işlem boru montajı bittikten hemen sonra yapılmalıdır. Bu sayede boru olası darbelerden , yerinden oynaşı durumundan ve soğuk hava şartlarından korunmuş olacaktır.

2.2.3- Su Altına Döşeme

Su altına yapılacak olan boru döşeme işlemlerinde en uygun ve en çok kullanılan malzeme HDPE borudur. Ana sebepleri ve diğer avantajları aşağıda belirtilmiştir.
* HDPE boru hafiftir ; HDPE boruların en önemli özelliklerinden birisi olan hafifliktir. Çelik borulara göre %50 , beton borulardan %10 daha hafiftir. Nakliyesi ve taşınması kolaydır.
* HDPE boru Yüzebilir ; PE yoğunlu tuzlu suyun %94’ü , tatlı suyun %96sı kadar olduğu için HDPE boru su üzerinde içi su dolu olsa bile yüzebilir. Bu nedenle büyük parçaların zemin üzerinde birleştirilip suya bırakılıp indirilecek yere kadar yüzdürülebilir. İndirilecek yere geldiği zaman ise üstüne ağırlık konularak borunun dibe çökmesi sağlanabilir.
* HDPE boru Esnektir ; Suya indirilen borunun taban yüzeye uyum sağlaması ve oturması mümkündür.
* HDPE boru Yumuşaktır ; HDPE borular yüksek şekil değiştirme özelliğinden dolayı su içerisinde oluşabilecek akıntıları , dalgalara karşı karşı koyabilir. Aynı sebeplerden dolayı dip yüzey değişikliklerine karşı borunun uyumlu olmasını sağlar.
* HDPE boru borular boy boy birbirlerine eklenilir. Kaynatılan yerler ise boru kadar sağlamdır. Sızdırma riski bulunmamaktadır.
HDPE 100 borular su dolu haliyle bile yüzebilmektedir. Bu yüzden yüzer bir platformda yada karada iken ağırlıklar eklenmelidir. Yüzme işlemi ile boru istenilen yere götürülebilir ve uygun yerde de batırma işlemi gerçekleştirilir. Boru içi hava doluyken ağırlıklarla yüzebilir  su doldurulunca da batabilmelidir. Boru içine su doldurma işleminde suyun kontrolü sağlanamaz ise boruda kırılmalar meydana gelecektir. Su altına gömülecek boru için hendek kazılması gerekiyorsa bu işlemde batırma işleminden önce yapılması gerekmektedir. Kazılan hendeğe yapılacak dolgu ufalanmış kayalardan oluşmalı ek koruma için ise kaya veya beton parçaları yerleştirilmelidir. 

Sualtı Uygulamaları İçin Temel Dizayn ve Montaj Aşamaları

1- Uygun boru çapı belirlenmesi
Akışkan cinsi , debi ve boru hattının belirlenmesi esas alınarak hidrolik hesaplamalar yapılmalıdır. Boru iç çapıda buna göre belirlenmelidir.

2- Montaj ve çalışma şartları göz önünde bulundurularak uygun Boyut Oranının hesaplanması
Borunun sıcaklık ve basınçta güvenilir olması açısından önemli ve gereklidir. Borunun basınç değerinin koç darbelerini de karşıladığı kontrol edilmelidir.

3-Boruyu Batırmak için gerekli ağırlık ve montaj aralıklarının hesaplanması
3.1- Suyun içindeki bir borunun kaldırma kuvveti aşağıda belirtilen formülle bulunur;
F=[Wboru + Wmadde] – Wtaşma
F= birim metredeki kaldırma kuvveti kg/m boru
Wboru = borunun birim ağırlığı  kg/m boru
Wmadde = boru içindeki maddenin birim ağırlığı kg/m boru
Wtaşma = borunun taşırdığı suyun birim ağırlığı kg/m boru

3.2- Batırılmış borunun tam tespiti için geçerli ağırlık hesaplanır.
Genellikle taşırdığı su miktarının %25-50’si arasında bir ağırlık eklenmesi borunun dipte tam tespitinin yapılması için yeterlidir. Fakat göl gibi düşük ve sakin sularda yeterli iken akıntılı yerlerde yüksek değerler kullanılmalıdır.

3.3- İstenmeyen yüzme etkisi yaratmaması için boruda hava cebi kalmamasına çok dikkat edilmeli ve emin olunmalıdır.

3.4- Boruya bağlanacak olan ağırlıkların ve bağlama aralıklarının belirlenmesi gerekir.

3.5-  Ağırlıkların yapımı ; Batırma esnasında burulmaya yol açmaması için ağırlıklar genellikle altıgen , kare gibi simetrik olarak yapılmaktadır.  Farklı şekillerde de olmasında bir sakınca yoktur. Boru eğer battıktan sonra belirgin akıntılar içinde kalacak ise tabanı düz olan ağırlık şekillleri tercih edilmelidir.
 Ağırlık bloklarının tipik ağırlıkları aşağıdaki tablomuzda yer almaktadır.

Boru Dış Çapı (mm)

Borudaki % Hava Miktarına Karşı Koymak
Üzere Ağırlık Bloklarının Aralıkları

Betonarme Blokların Takribi Ağırlıkları (kg)

10%

15%

20%

Havada

Tatlı Suda

90

3

2

1,5

6

4

110

3

2

1,5

9

5

140

3

2

1,5

14

8

160

3

2

1,5

16

9

180

3

2

1,5

21

12

225

3

2

1,5

25

15

280

3

2

1,5

43

25

315

3

2

1,5

57

33

355

4,5

3

2

102

59

400

4,5

3

2

114

66

450

4,5

3

2

165

96

500

4,5

3

2

182

106

560

4,5

3

2

245

142

630

4,5

4

2

280

162

710

6

4

3

410

238

800

6

4

3

520

302

900

6

4

3

650

377

1000

6

4

3

810

470

1200

6

4

3

1135

658

1400

6

4

3

1540

893

1600

6

4

3

2020

1172

4- Boruları birleştirmek ve suya indirme işlemi için uygun yer seçimi yapılmalıdır.
Borunun suya daldırılma işleminden önce kıyıya uygun bir rampa yapılmalı ve borunun zemine çekileceği zaman zeminin boruya zarar vermeyecek şekilde temizlenmiş olması gerekmektedir.

5- Sualtı yataklamasını hazırlamak ve karadan suya geçiş bölgesini kontrollerini yapmak.
Öncelikle yapılası gereken borunun su içinde içerisinde ek koruma olmadan durmasını sağlayacak kadar hendek kazanılmalıdır. Kazılan hendek su içerisinde boruyu etkileyebilecek her türlü aksiliklerden koruyacak uzunluk ve  derinlikte olmalıdır. Öyle ki bu yapılacak olan gömme işlemi denizde oluşan hırçınlaşmada bile sağlam kalmalıdır. Boru için yapılacak olan koruma ve sabitleme, dolgu üzerine 30-50 cm yükseklikte takviyelendirilebilir.

6-Parça boruların kaynatılıp tek parça boru haline getirilmesi
Kaynakları yapılan borular uçları birleştirildikçe ön tarafta kalan kısım suya daha çok sokulmaya başlanır. Ağırlıklar ise eğer mümkünse su üstünde yüzen bir platformda bağlanıp sonra boru suya indirilmelidir. Mümkün değilse eğer ağırlıklar boru suya değmeden yapılmalıdır.

7- Ağırlık bloklarının bağlanması
İşlemin gerçekleşmesi için öncelikle yeterli ekipman ve taşıma aracına ihtiyaç vardır. Ağırlıkların montaj yerine getirilmesi , borunun kaldırılıp bloklarından alt parçasının alta , üst parçasının da boru üstüne yerleştirilip sıkıştırılması bu ekipman ve taşıma araçlarının kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Ağırlıkları bağlanmış olan borunun suya indirilmesi için de rampadan aşağıya bırakılmalıdır. Her durumda boruyu en az miktarda kaldırmak için rampanın yüzeyi mümkün olduğunca suya yakın olmalıdır

8-Eklenmiş borunun suya indirilmesi (7. Madde ile aynı anda yapılasında bir sakınca bulunmamaktadır.)
Ağırlık eklenmiş boru rampa aracılığıyla suya kolayca indirilebilir.  Rampa üzerinden suya bırakılan boru suya indiği zaman rampa sayesinde ağırlığı tutabilmelidir. Boru tutmak için halat , zincir gibi malzemeler kullanılmamalıdır bunların yerine enli bantlar kullanılması tavsiye edilen bir yöntemdir.

9- Belirlenen noktaya borunun batırılması
Boruyu batırmaya hazırlamak için öncelikle boru belirlenen hattın üzerine çekilir. Batırma işlemi karadan başlayıp  suya dalması ile devam etmektedir.  Bunu sağlamak için öncelikle bir hava cebi borunun başında olacak şekilde boru havaya kaldırılmalıdır. Batırma işleminde dikkat edilmesi gereken konulardan birisi de aşırı bükülerek katlanma riski olmadan işlemin tamamlanmasıdır. Su boruya kontrollü bir şekilde verildiği taktirde böyle bir sorunda olmayacaktır.
Batırma sırasında oluşabilecek aksi bir durumda vanadan geriye basınçlı hava basılır ve borunun tekrar suya yüzmesi sağlanabilir. Ancak basınçlı havanın tehlikeli olması sebebiyle borunun su için basınç değeri olan %50sinden fazla basınç kullanılmamalıdır.
 
10- Karadan suya geçişin hazırlanması
Montaj bitimiyle birlikte aşağıda belirttiğimiz maddelerin kontrol edilmesinde fayda vardır ;
- Borunun doğru yerleşip yerleşmediği
- Ağırlık bloklarının düzenli olup olmadığı
- Borunun çevresinde hasara yol açabilecek herhangi bir malzemeye temas olup olmadığının kontrol edilmesi
- Dolguların kontrolü ve geçici olarak konulan malzemelerin yerlerinden sökülmesi uzmanlar tarafından kesinlikle kontrol edilmelidir.

KUZEYBORU ile iletişime geçin

Kuzeyboru İletişim
Mavi Piksel
Kuzeyboru Plastik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Organize Sanayi Bölgesi 1.Cadde 2.Sokak No:33/A
Aksaray-TURKEY
+90 (382) 266 23 03 (Pbx)
info[at]kuzeyboru.com.tr

Çalışma Saatlerimiz

  • Pazartesi: 9:00 - 18:00
  • Salı: 9:00 - 18:00
  • Çarşamba: 9:00 - 18:00
  • Perşembe: 9:00 - 18:00
  • Cuma: 9:00 - 18:00
  • Cumartesi: 9:00 - 13:00
  • Pazar: Kapalı
Back to Top